Heideherstel in het Drongengoed

Heideherstel op het militaire domein in Ursel

Patrick Verheye (Agentschap voor Natuur en Bos)
Natuur en Landschap Meetjesland jaargang 15 nr. 2 (2008), verscheen in licht gewijzigde vorm

In de zomer van 2008 werden beheerwerken uitgevoerd op het militaire vliegveld van Ursel (Knesselare). Deze werken van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) kaderen in het Europese LIFE-natuurherstelproject DANAH om het heidelandschap van weleer op 12 militaire domeinen te herstellen.

Om de zeldzame heide in Ursel opnieuw het daglicht te gunnen, werden de naaldbomen in de strook tussen de landings- en taxibaan op het militaire vliegveld gerooid. Naast dit heideherstel voor meer biodiversiteit blijft bosuitbreiding in het Meetjesland een belangrijke doelstelling van het ANB.

Natuur op militaire domeinen

Al sinds 1999 slaan de Vlaamse overheid en Defensie de handen in elkaar om werk te maken van natuurontwikkeling op de militaire domeinen. Deze samenwerking werd verzilverd in het Europese LIFE-project DANAH (Defensie + Agentschap voor Natuur en Bos = Natuurherstel). In dit project wordt nu dankzij Europese LIFE-subsidies op 12 militaire domeinen (o.a. in Ursel) het waardevolle heidelandschap van weleer hersteld.
 

Bos verdringt heide

Het militaire domein te Ursel kent her en der kleine oppervlaktes heide. Vroeger bestond het Drongengoed met daarin het Maldegemveld echter uit 'woeste gronden' begroeid met heide en her en der wat bomen en struiken. Herders trokken er rond met hun kudde schapen. Met de massale bebossing sinds de 18de eeuw ontpopte het Drongengoed zich tot een winstgevend bosbouwcentrum. Zo was de heide in dit donkere bos - behalve op enkele open plekken - geen lang leven meer beschoren. Maar in de bodem van de beboste stukken behouden de zaden van de heide tientallen jaren lang hun kiemkracht...
 

Ruimte en licht voor de heide

Daarom heeft het Agentschap voor Natuur en Bos op het militaire domein de naaldbomen uit de strook bos tussen de landings- en taxibaan gerooid. De oude beukendreven en alleenstaande of groepjes loofbomen bleven hierbij gespaard. Daarna werd de organische toplaag van de bodem afgeschraapt (plaggen). Hierdoor krijgen de heidezaden in de bodem voldoende licht en ruimte om zich volop te ontwikkelen. Dit heideherstel schept meteen nieuwe kansen voor zeldzame planten (hondsviooltje, heidekartelblad...) en vlinders (het groentje, de kleine ijsvogelvlinder en de aardbeivlinder).

Met deze maatregel zorgt het ANB volgens de Europese Habitatrichtlijn voor de instandhouding en uitbreiding van het - zeker in Oost-Vlaanderen - zeldzame vegetatietype 'Atlantische heide en heischrale graslanden'. Het beheer van de heide zal bestaan uit regelmatig maaien en begrazing door schapen.
 

Bosuitbreiding in het Meetjesland

De gerooide bomen te Ursel worden gecompenseerd op het militaire domein te Brustem (Sint-Truiden). Maar ook in het Meetjesland zelf streeft het ANB naar bosuitbreiding, gefocust op de verbinding en de versterking van de vier bestaande boscomplexen (Drongengoed met uitlopers naar Burkel in Maldegem en Keigat in Zomergem, Het Leen, de Lembeekse Bossen en Markette in Maria-Aalter).

Op termijn wenst het ANB in het Meetjesland effectief 400 ha bosuitbreiding te realiseren en door gewestplanwijzigingen 300 ha extra ruimte voor bos te voorzien. Deze bosuitbreidingen verlopen in overleg met de betrokken actoren en het aankoopbeleid is steeds gebaseerd op vrijwilligheid. Sinds 2000 heeft het ANB 30 ha bosuitbreiding in het Meetjesland gerealiseerd.
 

Meer informatie

ANB Oost-Vlaanderen
Gebr. Van Eyckstraat 2-6
9000 Gent, 09 265 46 40
ovl.anb[at]vlaanderen.be
www.danah.be